Nowa Akademia 2026

Abstrakt

W artykule przedstawiono propozycję działań, które mają przywrócić Polskiej Akademii Nauk (PAN) silną pozycję w systemie nauki oraz zwiększyć jej znaczenie społeczne. Proponujemy reformę rozumianą przede wszystkim jako zmianę sposobu działania i zakresu oddziaływania Akademii, a nie jedynie modyfikację jej organizacji. Kluczowym rozwiązaniem jest ukierunkowanie aktywności PAN na społeczeństwo. Postulujemy podjęcie ogólnopolskiej kampanii na rzecz wzrostu finansowania nauki do 3% PKB, rozwój profesjonalnych mechanizmów komunikacji i popularyzacji oraz stworzenie struktur szybkiego reagowania na kryzysy i dezinformację. Drugi pakiet rozwiązań dotyczy wzmocnienia instytutów PAN: systematycznych prezentacji osiągnięć instytutów, umiędzynarodowionych audytów jakości, programów restrukturyzacji i tworzenia nowych jednostek w obszarach strategicznych, a także rozbudowy wsparcia w pozyskiwaniu grantów konsorcyjnych. Trzecim obszarem jest aktywne oddziaływanie PAN na środowisko naukowe poprzez inicjowanie debaty i przygotowanie propozycji spójnej polityki naukowej państwa, wzmocnienie umiędzynarodowienia oraz rozwój mechanizmów innowacji od badań podstawowych do wdrożeń. W zakresie rzetelności badań postulujemy utworzenie ogólnopolskiej instytucji zajmującej się rzetelnością naukową, ujednolicenie procedur etycznych w instytutach PAN, wprowadzenie ombudsperson oraz rozwój non-profitowej platformy wydawniczej open access.